Του Δρα Στυλιανού Ταμπούρη, Μηχανικός Μεταλλείων – Μεταλλουργός | Διευθυντής R&D, ΓΜΜΑΕ ΛΑΡΚΟ
Η παγκόσμια ενεργειακή σκηνή το 2024 μπήκε σε τροχιά επιτάχυνσης. Η ζήτηση ενέργειας αυξήθηκε κατά 2,2% – σχεδόν διπλάσια από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας – ενώ για πρώτη φορά μετά από χρόνια ακόμη και οι ανεπτυγμένες οικονομίες σημείωσαν άνοδο. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η ηλεκτρική ενέργεια, οι ανανεώσιμες πηγές και η ηλεκτροκίνηση, καταγράφοντας ιστορικά ρεκόρ.
Ηλεκτρισμός: ο πρωταγωνιστής της νέας εποχής
Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε κατά 4,3% (περίπου 1.100 TWh), σχεδόν διπλάσια από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας. Η άνοδος αυτή τροφοδοτήθηκε από:
- τις ακραίες θερμοκρασίες που ενίσχυσαν τη ζήτηση για ψύξη,
- την αυξημένη βιομηχανική δραστηριότητα,
- την εκρηκτική ανάπτυξη των data centers και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης,
- την ηλεκτροκίνηση: το 2024, ένα στα πέντε νέα αυτοκίνητα που πωλήθηκαν παγκοσμίως ήταν ηλεκτρικό.
Ανανεώσιμες και πυρηνική ενέργεια σε ανοδική πορεία
Το 80% της αύξησης στην παγκόσμια ηλεκτροπαραγωγή καλύφθηκε από ανανεώσιμες πηγές και πυρηνικά, που μαζί για πρώτη φορά αντιπροσώπευσαν το 40% της συνολικής παραγωγής.
- Οι ΑΠΕ κατέγραψαν νέο ρεκόρ με 700 GW νέας ισχύος για 22η συνεχή χρονιά.
- Η πυρηνική ενέργεια σημείωσε το πέμπτο υψηλότερο επίπεδο ανάπτυξης των τελευταίων τριών δεκαετιών.
- Το πετρέλαιο υποχώρησε κάτω από το 30% της παγκόσμιας κατανάλωσης για πρώτη φορά εδώ και 50 χρόνια.
Εκπομπές CO₂: το θετικό μήνυμα
Παρά την αυξημένη κατανάλωση, οι εκπομπές CO₂ αυξήθηκαν μόλις κατά 0,8%. Οι καθαρές τεχνολογίες απέτρεψαν την έκλυση 2,6 δισ. τόνων CO₂ – περίπου το 7% των παγκόσμιων εκπομπών. Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, οι εκπομπές έπεσαν στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 50 ετών.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του IEA, Fatih Birol, σχολίασε:
«Βλέπουμε για πρώτη φορά σαφή αποσύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης από τις εκπομπές. Πρόκειται για μια εξαιρετικά ενθαρρυντική εξέλιξη».
Ελλάδα: από καταναλωτής σε εξαγωγέας
Στην Ελλάδα, η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε κατά 5,5%, υπερδιπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου. Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας έφτασαν να καλύπτουν πάνω από το 52% της παραγωγής στο πρώτο εξάμηνο, ενώ η χρήση φυσικού αερίου εκτινάχθηκε κατά 36%, δείχνοντας την ανάγκη ισορροπίας στην ενεργειακή μετάβαση.
Το μεγαλύτερο ορόσημο: για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η χώρα κατέγραψε θετικό ενεργειακό ισοζύγιο, με καθαρές εξαγωγές 307 GWh. Έτσι, η Ελλάδα από καθαρός εισαγωγέας μετατράπηκε σε εξαγωγέα ενέργειας, ενισχύοντας τον ρόλο της στον περιφερειακό ενεργειακό χάρτη.
Στρατηγικός ρόλος των κρίσιμων μετάλλων
Η ενεργειακή μετάβαση δεν αφορά μόνο την ηλεκτροπαραγωγή, αλλά και την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Νικέλιο και κοβάλτιο αποτελούν θεμέλιο για μπαταρίες αποθήκευσης και ηλεκτροκίνηση. Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά αποθέματα λατεριτών, πλούσιων σε νικέλιο και κοβάλτιο, γεγονός που της προσδίδει στρατηγικό πλεονέκτημα στην ευρωπαϊκή βιομηχανική αλυσίδα.
Η επόμενη μέρα
Το 2024 σηματοδότησε την είσοδο της παγκόσμιας ενεργειακής μετάβασης στη «γρήγορη λωρίδα». Οι ΑΠΕ, η ηλεκτροκίνηση και η πυρηνική ενέργεια κερδίζουν συνεχώς έδαφος, ενώ οι εκπομπές δείχνουν τάσεις σταθεροποίησης.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διπλή: να εδραιώσει τον ρόλο της ως εξαγωγέας καθαρής ενέργειας και ταυτόχρονα να μειώσει την εξάρτηση από το φυσικό αέριο. Με τις ΑΠΕ, τα στρατηγικά αποθέματα μετάλλων και την ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας, η χώρα έχει όλα τα εχέγγυα να εξελιχθεί σε βασικό παίκτη της νέας ενεργειακής εποχής στην Ευρώπη.
