Του Δρ. Κωνσταντίνου Λασκαρίδη, Διευθυντή Ορυκτών Πόρων και Μεταλλευτικής της Ε.Α.Γ.Μ.Ε.
Η Ευρώπη βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή για την ασφάλεια εφοδιασμού σε Ορυκτές Πρώτες Ύλες (ΟΠΥ). Η πρόσφατη εκδήλωση, στα πλαίσια της εβδομάδας Πρώτων Υλών 2025, στις Βρυξέλλες, ανέδειξε την ανάγκη για χρηματοδότηση, συνεργασία και στρατηγικό σχεδιασμό, ώστε να αξιοποιηθεί το δυναμικό των κοιτασμάτων με βιώσιμο τρόπο.
Η εκδήλωση, που συνδιοργανώθηκε από το EuroGeoSurveys (EGS) και την European Technology Platform for Sustainable Mineral Resources (ETP SMR), συγκέντρωσε πάνω από 100 συμμετέχοντες από γεωλογικές υπηρεσίες, βιομηχανία, ερευνητικούς φορείς, ευρωπαϊκούς θεσμούς και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Ο κοινός τους στόχος ήταν να εξετάσουν πώς η Ευρώπη μπορεί να ενισχύσει την πρόσβαση σε ορυκτές πρώτες ύλες μέσω καλύτερων γεωεπιστημονικών δεδομένων, νέων έργων και αποδοτικότερων μηχανισμών χρηματοδότησης.
1. Η Δημόσια Γεωεπιστήμη ως θεμέλιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής
Η πρώτη ενότητα, με θέμα «Financing Future European Exploration and Mining», ανέδειξε την ανάγκη για πολύ μεγαλύτερη επένδυση στη διάθεση γεωεπιστημονικών δεδομένων και γνώσης στο κοινό. Η European Investment Bank και η Aurum Exploration παρουσίασαν ανάλυση που καταλήγει σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα:
- Η Ευρώπη χρειάζεται να αυξήσει την επένδυση για δημόσια γεωεπιστήμη κατά δέκα φορές, εάν θέλει να προωθήσει ουσιαστικά την έρευνα και να διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη προμήθεια ορυκτών πρώτων υλών.
- Η γεωεπιστήμη χρειάζεται καλύτερη επικοινωνία προς το ευρύ κοινό, ώστε να ενισχυθεί η κοινωνική εμπιστοσύνη και η πολιτική στήριξη.
Στην ενότητα για την επικοινωνία μεταξύ βιομηχανίας και γεωλογικών υπηρεσιών, επισημάνθηκε ότι οι εθνικές γεωλογικές υπηρεσίες είναι ιδανικοί «διαμεσολαβητές γνώσης». Παραδείγματα από Νορβηγία και Ιρλανδία έδειξαν ότι η στενή συνεργασία με τη βιομηχανία μπορεί να ενισχύσει την αποδοχή έργων από τα πρώτα στάδια της έρευνας έως και την ανάπτυξη μεταλλείων.
2. Έντονη δυναμική στα ευρωπαϊκά έργα
Η ενότητα «From Geology to Discovery» έφερε στο προσκήνιο συγκεκριμένα έργα που επιβεβαιώνουν την αυξανόμενη δυναμική έρευνας στην Ευρώπη.
- Greenland Resources: Το έργο Malmbjerg προχωρά προς ανάπτυξη χάρη στα μακροχρόνια προγράμματα χαρτογράφησης και την ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα του Geological Survey of Denmark and Greenland.
- Electrum Discovery Corp. & Geological Survey of Serbia: Νέες ανακαλύψεις στη Σερβία υπογραμμίζουν τη γεωλογική προοπτική της περιοχής.
- Το έργο Chvaletice της EuroManganese, ένα στρατηγικό έργο στο πλαίσιο του CRMA, έδειξε πώς η γεωεπιστημονική γνώση που παρέχεται από τη Γεωλογική Υπηρεσία της Τσεχίας, σε συνδυασμό με ένα σταθερό πλαίσιο αδειοδότησης, μπορεί να επιταχύνει σημαντικά την ανάπτυξη.
- Η Talga έδειξε πώς η στενή συνεργασία με τη Γεωλογική Υπηρεσία της Σουηδίας βελτιώνει σημαντικά την ακρίβεια της έρευνας. Παράλληλα, στο πλαίσιο της στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΕΕ–Αυστραλίας, η CSIRO παρουσίασε πώς μεγάλης κλίμακας, ομοιόμορφα γεωλογικά δεδομένα και νέα τεχνολογικά εργαλεία επιτρέπουν βαθύτερη και πιο αποδοτική εξερεύνηση. Μαζί, αυτά τα παραδείγματα ανέδειξαν τη δυναμική που διαμορφώνεται στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα έρευνας και την αξία της ισχυρής συνεργασίας.
Τα παραδείγματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η Ευρώπη έχει ισχυρή δυναμική, όταν συνδυάζεται η αξιόπιστη γεωεπιστημονική βάση με στενή βιομηχανική συνεργασία.
3. Απαραίτητη η ευθυγράμμιση βιομηχανίας–γεωεπιστήμης για καινοτομία
Στην ενότητα «European Research to Accelerate Discovery», αναδείχθηκε η ανάγκη:
- για συνεχή επένδυση σε υποσχόμενες γεωλογικές περιοχές,
- για ανάπτυξη νέων τεχνολογιών έρευνας,
- και για στενή συνεργασία μεταξύ βιομηχανίας, πανεπιστημίων και εθνικών γεωλογικών υπηρεσιών.
Τονίστηκε ότι η πραγματική καινοτομία δημιουργείται όταν συνδυάζονται δεδομένα, επιστημονικές γνώσεις και οι δεξιότητες της βιομηχανίας. Δίκτυα όπως το ETP SMR και η μελλοντική Μόνιμη Γεωλογική Υπηρεσία για την Ευρώπη (μέσω EuroGeoSurveys) αναγνωρίστηκαν ως κρίσιμες υποδομές για αυτή τη συνεργασία.
4. Χρηματοδότηση: Ο κοινός παρονομαστής όλων των συζητήσεων
Σε όλη την εκδήλωση, από την πρώτη συνεδρία μέχρι το τελικό πάνελ, ένα μήνυμα κυριάρχησε:
Χωρίς σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης, η Ευρώπη δεν θα μπορέσει να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό των Ορυκτών Πρώτων Υλών της.
Παραδείγματα από το Irish Minerals Fund και το Made in Italy, καθώς και τα διδάγματα από το εξωτερικό που παρουσιάστηκαν από τις Caesars Report και Latitude Five, ανέδειξαν τη σημασία δημιουργίας ενός υγιούς οικοσυστήματος μέσα στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν οι εταιρείες εξερεύνησης. Οι ομιλητές τόνισαν ότι χωρίς αυξημένη χρηματοδότηση, αλλά και χωρίς έμφαση σε βασικούς παράγοντες – όπως ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων – η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει πίσω στην επίτευξη των στόχων της στο πλαίσιο της CRMA. Το ίδιο μήνυμα επιβεβαιώθηκε και από το κοινό, καθώς στη ζωντανή ψηφοφορία η χρηματοδότηση αναδείχθηκε ως ο πιο κρίσιμος παράγοντας για πρόοδο.
5. Ο ρόλος των Γεωλογικών Υπηρεσιών μέσω των Εθνικών Προγραμμάτων
Οι γεωλογικές υπηρεσίες βρίσκονται στο σημείο όπου συναντώνται η βιομηχανία, η έρευνα, η ακαδημαϊκή κοινότητα και η πολιτική. Ο ρόλος τους λειτουργεί σαν «μεταφραστής» ανάμεσα σε όλους αυτούς τους κόσμους: κατανοούν τις ανάγκες των junior exploration εταιρειών, γνωρίζουν τι ζητά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και μπορούν να γεφυρώσουν τις απαιτήσεις και των δύο πλευρών.
Υπογραμμίζεται ότι, όπως και στην ευρωπαϊκή μεταλλευτική έρευνα, έτσι και στις γεωλογικές υπηρεσίες υπάρχει δεκαετής υποεπένδυση, επειδή η σημασία των πρώτων υλών δεν έχει πάντα αναγνωριστεί σε εθνικό επίπεδο. Για να αντιστραφεί αυτό, απαιτούνται περισσότερη χρηματοδότηση, ταχύτερη δράση και ενίσχυση της τεχνογνωσίας.
Οι γεωλογικές υπηρεσίες μπορούν επίσης να εξομαλύνουν τις «παράλογες» διακυμάνσεις των αγορών υψηλού ρίσκου: όταν η αγορά σταματά να επενδύει σε ένα μέταλλο επειδή δεν είναι «της μόδας», οι υπηρεσίες μπορούν να αναλάβουν βασική γεωλογική έρευνα και δημιουργία προκαταρκτικών δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο οι εταιρείες ξεκινούν με πολύ μικρότερο ρίσκο, αφού η κρατική έρευνα έχει ήδη καλύψει τα πρώτα, πιο ακριβά και αβέβαια στάδια.
Εάν αυτή η πρακτική υιοθετηθεί συστηματικά σε όλη την Ευρώπη, η ήπειρος μπορεί να κλείσει την ψαλίδα με ανταγωνιστικές χώρες που σήμερα προσελκύουν περισσότερες επενδύσεις στην έρευνα.
Για τον λόγο αυτό η ΕΑΓΜΕ, ως αρμόδια Αρχή για την εκτέλεση των Δημόσιων Μεταλλευτικών Ερευνών της χώρας, υπέβαλε ένα πλήρες, εμπεριστατωμένο και τεχνικά άρτιο Εθνικό Πρόγραμμα Ερευνών Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Μέσα από μία διεπιστημονική προσέγγιση που περιλαμβάνει γεωλογική και γεωφυσική έρευνα, γεωτρήσεις, δειγματοληψίες, ορυκτολογικές και γεωχημικές αναλύσεις, τεχνικοοικονομικές αξιολογήσεις κ.ά., το έργο φιλοδοξεί να δημιουργήσει ισχυρές επιστημονικές και τεχνολογικές βάσεις για την ορθολογική αξιοποίηση των ορυκτών πόρων της χώρας, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην περιφερειακή ανάπτυξη και στην ενεργειακή μετάβαση της Ελλάδας και της Ευρώπης προς ένα πιο βιώσιμο μέλλον.
Το Πρόγραμμα εντάσσεται στη γενικότερη ευρωπαϊκή και εθνική στρατηγική για την ενίσχυση της αυτάρκειας και της ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον κρίσιμο τομέα των Ορυκτών Πρώτων Υλών. Με έμφαση στις Κρίσιμες και Στρατηγικές Ορυκτές Πρώτες Ύλες, το έργο ΚΟΠΥ ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της Κυκλικής Οικονομίας, με επίκεντρο την αξιολόγηση, αξιοποίηση και βιώσιμη διαχείριση των εθνικών ορυκτών πόρων.
Συνοπτικά, οι βασικοί στόχοι του έργου Εθνικού Προγράμματος Ερευνών Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών ορίζονται ως εξής:
- Επαναξιολόγηση και υπολογισμός των αποθεμάτων των εξηρημένων υπέρ του Δημοσίου Μεταλλευτικών Χώρων, υπό το πρίσμα των Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών.
- Στοχευμένη έρευνα Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών, με σκοπό την προετοιμασία διενέργειας διεθνών διαγωνισμών από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με στόχο την ορθολογική αξιοποίηση και αειφόρο διαχείρισή τους.
- Αξιολόγηση εξορυκτικών αποβλήτων ανενεργών Δημοσίων Μεταλλείων και την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων, στο πλαίσιο μελετών σκοπιμότητας για την ενσωμάτωσή τους στην κυκλική οικονομία.
- Οικονομοτεχνική επαναξιολόγηση επιλεγμένων κοιτασμάτων, για την ανάδειξη βιώσιμων προοπτικών αξιοποίησης, με σεβασμό στο περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.
6. Κοινό συμπέρασμα και πολιτική στήριξη
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η Ευρώπη μπορεί να εξασφαλίσει ένα βιώσιμο μέλλον στις ορυκτές πρώτες ύλες, όμως αυτό προϋποθέτει συστηματικές και σημαντικά αυξημένες επενδύσεις, ενισχυμένη επικοινωνία, βαθύτερη συνεργασία και καλύτερο συντονισμό της γνώσης. Μόνο πάνω σε αυτά τα θεμέλια μπορούν τα προ-ανταγωνιστικά γεωεπιστημονικά δεδομένα να οδηγήσουν σε νέα έργα.
Οι προτεραιότητες αυτές αναφέρθηκαν τόσο στις εναρκτήριες τοποθετήσεις της ευρωβουλευτή Hildegard Bentele και του Υφυπουργού της Πολωνίας Krzysztof Galos, όσο και στις καταληκτικές παρατηρήσεις της Madalina Ivanica, Αναπληρώτριας Προϊσταμένης Μονάδας στη Γενική Διεύθυνση GROW της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Το EuroGeoSurveys και η ETP SMR επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για συνεχή συνεργασία, με στόχο να απελευθερωθεί πλήρως το δυναμικό των Ορυκτών Πρώτων Υλών της Ευρώπης.
7. 𝗦𝘁é𝗽𝗵𝗮𝗻𝗲 𝗦é𝗷𝗼𝘂𝗿𝗻é: «Χάσαμε χρόνο – πρέπει να επιταχύνουμε»
Τη δεύτερη ημέρα της διάσκεψης, τον λόγο έλαβε ο 𝗦𝘁é𝗽𝗵𝗮𝗻𝗲 𝗦é𝗷𝗼𝘂𝗿𝗻é, Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ευημερία και τη Βιομηχανική Στρατηγική, ο οποίος έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τα κράτη-μέλη και τη βιομηχανία:
«Υστερούμε. Χάσαμε χρόνο. Πρέπει να αυξήσουμε το ρυθμό μας.»
Ο Σεζουρνέ παρουσίασε πέντε βασικές προτεραιότητες που, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είναι απαραίτητες για να εξασφαλίσει η ΕΕ την επάρκεια κρίσιμων πρώτων υλών:
- Αποφυγή κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς: Η ΕΕ πρέπει να παραμείνει ενωμένη και να μην διολισθήσει σε εθνικούς προστατευτισμούς, οι οποίοι θα υπονόμευαν τη συλλογική προσπάθεια.
- Ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής πρώτων υλών: Απαιτούνται περισσότερες επενδύσεις και σημαντικά ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης, ώστε τα έργα να φτάνουν γρηγορότερα στη φάση της παραγωγής.
- Ανακύκλωση, επαναχρησιμοποίηση και τεχνολογική καινοτομία: Η ΕΕ πρέπει να μειώσει την εξάρτησή της από κρίσιμα υλικά, επενδύοντας στην ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και την ανάπτυξη τεχνολογιών που απαιτούν λιγότερες πρώτες ύλες. Ενδεικτικά, στην Ιταλία και τα τέσσερα πρόσφατα χρηματοδοτούμενα έργα αφορούν ανακύκλωση.
- Ίδρυση Ευρωπαϊκού Κέντρου Κρίσιμων Πρώτων Υλών: Ένας νέος ευρωπαϊκός οργανισμός, στα πρότυπα του ιαπωνικού JOGMEG, θα μπορούσε να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στον συντονισμό και τη στρατηγική διαχείριση κρίσιμων πρώτων υλών.
- Διεύρυνση διεθνών συνεργασιών και διαφοροποίηση προμηθευτών: Ήδη υπεγράφη μνημόνιο συνεργασίας με την Αυστραλία, ενώ αντίστοιχες συμφωνίες με Νότια Αφρική και Βραζιλία αναμένονται μας προσεχείς μήνες.
Ο Επίτροπος υπογράμμισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως ένα Ευρωπαϊκό Επιχειρηματικό Σχέδιο για την Ασφάλεια Εφοδιασμού, το οποίο θα είναι φιλικό προς τις επιχειρήσεις και θα στηρίζει την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής βιομηχανίας πρώτων υλών. Κλείνοντας τόνισε ότι: «Το σχέδιό μας δεν θα λειτουργήσει αν οι ευρωπαϊκές εταιρείες συνεχίσουν να αγοράζουν το 100% από την Κίνα. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε σε κρίση. Πρόκειται για την κυριαρχία μας Ευρώπης – για τη δική μας κυριαρχία.»
8. Συμπεράσματα
Η ασφάλεια εφοδιασμού σε ΟΠΥ απαιτεί συντονισμένες δράσεις: επενδύσεις, δημόσια γεωεπιστήμη, καινοτομία και πολιτική βούληση. Η Ελλάδα και η Ευρώπη καλούνται να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες για να μειώσουν την εξάρτηση από εισαγωγές και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα του κλάδου.
Η αξιοποίηση των Ορυκτών Πρώτων Υλών δεν είναι απλώς τεχνική πρόκληση· είναι στρατηγική επιλογή για την οικονομική ανθεκτικότητα και την ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης – και η ώρα για δράση είναι τώρα. Ελπίζω και πιστεύω να μην χάσουμε και αυτή την ευκαιρία.
*Το άρθρο παραχωρήθηκε για το site και το newsletter του ΣΜΕ.
